مصطفی بوعذار، نویسنده و پژوهشگر هنرهای دینی. دبیر سوگواره ملی تئاتر میدانی و تعزیه اربعین حسینی
اربعین حسینی در خوزستان، جلوهای زنده از همدلی، میزبانی و فرهنگ مردمی است که هر سال در مسیرهای منتهی به پایانههای مرزی چذابه و شلمچه نمایان میشود. در این میان، فرهنگ مردم عرب خوزستان و سنت دیرینه خدمترسانی آنان به زائران، بخشی ارزشمند از هویت فرهنگی این سرزمین است.
مواكب در کنار کارکرد خدماتی خود، بخشی از فرهنگ بومی خوزستان را نیز روایت میکنند؛ از آداب مهماننوازی و نذر گرفته تا آواها، نوحهها و آیینهایی که ریشه در باورهای دینی و اجتماعی مردم دارد.
در کنار این جلوه مردمی، هنر نیز به زبان دیگری برای روایت اربعین تبدیل شده است. برگزاری رویدادهایی همچون سوگواره ملی تئاتر میدانی و تعزیه اربعین حسینی و حضور هنرمندان سراسر کشور در گذرگاههای چذابه و شلمچه، فرصتی ارزشمند برای پیوند فرهنگ اقوام ایرانی با فرهنگ عاشورایی فراهم کرده است.
نقالی، پردهخوانی، تعزیه، تئاتر محیطی، پرفورمنس و تئاتر خیابانی، در کنار اجراهایی با زبانها و گویشهای عربی، لری و آذری، تصویری زیبا از رنگینکمان اقوام ایران در مسیر اربعین ایجاد میکند؛ رنگینکمانی که نقطه اتصال آن عشق به امام حسین(ع) و فرهنگ عاشورا است.
این حضور هنری، فرصتی کمنظیر برای تبادل فرهنگی میان هنرمندان اقوام مختلف کشور است. هنرمندان در این رویدادها با آیینها و شیوههای روایت عاشورایی یکدیگر آشنا میشوند و تجربههای خود را به اشتراک میگذارند؛ ظرفیتی که میتواند در تقویت باورهای دینی، سرمایه اجتماعی و همگرایی جامعه پیرامون یک ارزش مشترک مؤثر باشد.اما مسئله مهم، ماندگار کردن این میراث فرهنگی است.
فرهنگ خدمترسانی مردم عرب خوزستان در اربعین، گنجینهای از میراث معنوی این منطقه است و شایسته است برای ثبت و انتقال آن به نسلهای آینده برنامهریزی شود. ثبت و شناسنامهدار کردن مواکب، معرفی بانیان و خادمان و جمعآوری روایتهای آنان میتواند نخستین گام در این مسیر باشد.
همچنین استفاده از ظرفیت نویسندگان، پژوهشگران و هنرمندان برای ثبت این حماسه مردمی در قالب فیلم مستند، داستان، شعر، نثر ادبی، عکاسی و هنرهای نمایشی، میتواند این روایتها را به بخشی از حافظه فرهنگی جامعه تبدیل کند.
از سوی دیگر، بررسی اشتراکات فرهنگی مردم عرب خوزستان و عراق در خدمترسانی به زائران، از آواها و نوحههای عربی تا شیوههای پذیرایی، نذر و مشارکت خانوادگی، ظرفیت مهمی برای شناخت پیوندهای فرهنگی دو سوی مرز و تقویت همبستگی میان دو ملت است.
اربعین در خوزستان، فرصتی برای دیدن ایران در آیینه فرهنگ اقوام است؛ جایی که تفاوت زبانها، گویشها و آیینها در کنار یکدیگر قرار میگیرند و روایتی مشترک از ایمان، ایثار و خدمت به زائر شکل میدهند. ثبت و معرفی این میراث، میتواند اربعین را از یک رویداد سالانه به سرمایهای ماندگار برای فرهنگ و هنر منطقه تبدیل کند.
https://sobhekhouzestan.ir/?p=14002
