نتایج یک پیمایش ملی درباره تجمعات شبانه در ایران نشان میدهد این اجتماعات از نگاه شرکتکنندگان به تقویت همبستگی اجتماعی، مشارکت داوطلبانه و شکلگیری سرمایه اجتماعی منجر شده است. این پیمایش با مشارکت ۴۳ هزار و ۳۹۱ نفر در بازه زمانی ۷ تا ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ انجام شده و ابعاد مختلف تجربه حضور مردم در این تجمعات را بررسی کرده است.
صبح خوزستان – یافتههای این پیمایش نشان میدهد شاخص «مردمی بودن تجمعات» با میانگین ۸۸.۱۴ درصد در سطح بالایی ارزیابی شده است. این شاخص بر اساس سه مؤلفه «حضور داوطلبانه مردم»، «نقش نهادهای مردمی در برگزاری» و «آزادی در بیان مطالبات و خلاقیتها» سنجیده شده است.
بر اساس نتایج، ۹۴.۸ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند حضور مردم در تجمعات «زیاد» یا «خیلی زیاد» داوطلبانه و خودجوش بوده است. همچنین ۹۳.۱ درصد شرکتکنندگان تأیید کردهاند نهادهای مردمی از جمله هیأتها و گروههای اجتماعی نقش اصلی در سازماندهی و مدیریت تجمعات داشتهاند. در بخش مربوط به استفاده از شعارها و پلاکاردهای خلاقانه نیز ۸۳.۶ درصد پاسخدهندگان موافقت خود را با وجود فضای آزاد در این زمینه اعلام کردهاند.
در میان شاخصهای بررسیشده، «ایجاد همدلی و نزدیکی قلوب مردم» با میانگین ۸۹.۹۱ درصد بالاترین امتیاز را به خود اختصاص داده است. بخش قابل توجهی از شرکتکنندگان اعلام کردهاند حضور در تجمعات باعث افزایش احساس نزدیکی و محبت نسبت به سایر شهروندان شده و به تقویت انسجام اجتماعی کمک کرده است.
شاخص «توجه و شکر نعمت وحدت» نیز با میانگین ۸۷.۵۴ درصد در سطح بالایی قرار دارد. طبق نتایج، ۹۱.۸ درصد پاسخدهندگان گفتهاند در تجمعات بر حفظ وحدت اجتماعی تأکید میشود و ۹۲.۸ درصد نیز معتقدند در این اجتماعات به ابعاد معنوی و وحدتآفرین حضور مردم توجه شده است. در عین حال، در گویه مربوط به طرح مسائل اختلافبرانگیز، حدود ۵۰ درصد پاسخدهندگان با پرهیز از این موضوعات موافق بودهاند و ۳۴ درصد نیز اعلام کردهاند گاهی چنین مضامینی مطرح میشود.
بر اساس دادههای این پژوهش، شاخص «توأم بودن شور و شعور در تجمعات» با میانگین ۷۱.۷۹ درصد ارزیابی شده است. در این بخش، ۸۶.۵۵ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند بخشی از برنامه تجمعات به دعا و استغاثه جمعی اختصاص دارد و ۸۰.۲۵ درصد نیز به طرح و تبیین مسائل روز اشاره کردهاند. همچنین ۷۶.۷۴ درصد از طرح نکات قرآنی مرتبط با موضوعات اجتماعی خبر دادهاند.
شاخص «مراعات یکدیگر و کاهش آزردگی اجتماعی» نیز میانگین ۸۴.۰۳ درصد را ثبت کرده است. بر اساس نتایج، ۸۸.۰۵ درصد پاسخدهندگان گفتهاند عوامل اجرایی تجمعات با احترام و رعایت حال افراد نظم مراسم را حفظ میکنند. همچنین بیشتر پاسخدهندگان میزان مزاحمت ناشی از ترافیک، صدا یا زمان برگزاری تجمعات را «کم» یا «خیلی کم» ارزیابی کردهاند.
در بخش «ایجاد فرصتهای نقشآفرینی اجتماعی»، میانگین ۷۸.۴۷ درصد ثبت شده است. حدود ۶۸ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند با گروههای محلی فعال در کمکهای مردمی آشنا هستند؛ موضوعی که به گفته پژوهشگران نشاندهنده ظرفیت این تجمعات برای گسترش شبکههای مشارکت اجتماعی است.
همچنین شاخص «ایجاد فرصت رشد و بلوغ اجتماعی» با میانگین ۸۴.۵۱ درصد گزارش شده است. شرکتکنندگان اعلام کردهاند حضور در این اجتماعات میتواند به تقویت هویت ملی، افزایش آگاهی اجتماعی و انتقال تجربههای جمعی به نسلهای جوان کمک کند.
در بخش انگیزههای حضور، «انگیزههای ایدئولوژیک و مذهبی» با میانگین ۹۰.۹۰ درصد بیشترین سهم را داشته است. در گویه «حضور در تجمعات یک وظیفه شرعی و اخلاقی است»، ۷۷.۱۱ درصد پاسخدهندگان گزینه «کاملاً موافقم» و ۱۷.۴۵ درصد گزینه «موافقم» را انتخاب کردهاند. همچنین ۶۹.۵ درصد اعلام کردهاند حضور در تجمعات برای آنان آرامش معنوی ایجاد میکند.
در شاخص «انگیزههای ملیگرایانه»، دادهها نشان میدهد احساس دفاع از کشور و غرور ملی از عوامل مهم مشارکت بوده است. بر این اساس، ۷۶.۶۱ درصد شرکتکنندگان با این گزاره که «حضور در تجمعات نوعی دفاع از کشور است» کاملاً موافق بودهاند و ۱۸.۳۷ درصد نیز با آن موافقت کردهاند.
